Wordt je pc te heet, maakt hij meer lawaai of wil je simpelweg het maximale uit je CPU halen? De beste thermal paste kiezen is lastig door het enorme aanbod, technische specificaties en flinke prijsverschillen. In dit artikel ontdek je welke koelpasta bij jouw systeem past, zodat je betere temperaturen krijgt zonder onnodig te veel te betalen.
De 10 beste thermal paste review:
ARCTIC MX-4 (4 g) - Hoogwaardige thermal paste, koelpasta
- GOED BEWEZEN KWALITEIT: Het ontwerp van onze thermische pasta-verpakkingen is meerdere keren veranderd, de formule van de samenstelling is ongewijzigd gebleven, dus onze MX pasta's staan voor hoge kwaliteit
- HOGE PRESTATIES: Met uitstekende temperatuurreductie is de MX-4 ideaal voor CPU en GPU koeling en andere toepassingen tussen power halfgeleider componenten en heatsinks
- VEILIGE TOEPASSING: De MX-4 is metaalvrij en niet-elektrisch geleidend waardoor eventuele risico's van kortsluiting worden geëlimineerd, waardoor de CPU- en VGA-kaarten meer bescherming wordt toegevoegd
- 100% ORIGINEEL DOOR AUTHENTICITEITSCONTROLE: Door onze Authenticiteitscontrole kan de authenticiteit van elk individueel product worden geverifieerd
- EENVOUDIG AAN TE BRENGEN: Met een ideale consistentie is de MX-4 zeer eenvoudig te gebruiken, zelfs voor beginners
ARCTIC MX-6 (4 g, 6 MX Cleaner) - Ultieme prestatie thermal paste voor CPU
- 20% BETERE PRESTATIES: Dankzij de verbeterde samenstelling heeft de ARCTIC MX-6 een meetbaar lagere thermische weerstand dan de MX-4
- BEWEZEN KWALITEIT: Met meer dan 20 jaar ervaring in de markt voor PC-koeling ligt onze focus op betere prestaties, veelzijdigheid van de toepassing en gebruiksgemak
- RISICOVRIJE TOEPASSING: MX-6 is noch elektrisch geleidend noch capacitief. Dit elimineert het risico van kortsluiting en ontladingen
- VERSATIELE TOEPASSING: Met zijn nieuwe samenstelling is MX-6 geschikt voor vele toepassingsscenario's. Dankzij de viscositeit is het ook geschikt voor direct-die cooling scenario's voor GPU's van grafische kaarten of consoleprocessoren
- 100% ORIGINEEL DOOR AUTHENTICITEITSCONTROLE: Door onze Authenticiteitscontrole kan de authenticiteit van elk product worden geverifieerd
ARCTIC MX-7 (4 g, incl. 6 MX Cleaner) - Hoogwaardige thermische pasta
- NEXT-LEVEL THERMISCHE PRESTATIES: MX-7 heeft een voor prestaties geoptimaliseerde, dichte en zeer viskeuze consistentie. Het hoge gehalte vulstof garandeert een uitzonderlijke warmteoverdracht
- LANGDURIGE STABILITEIT: De hoge cohesie voorkomt een pump-out, uitdrogen of -vloeien, zelfs bij herhaalde thermische cycli, waardoor langdurige en consistente prestaties gegarandeerd zijn zonder de noodzaak van het veelvuldig opnieuw aanbrengen van pasta.
- PERFECTE APPLICATIE: MX-7 kan door zijn ontwerp niet handmatig worden aangebracht/verspreid. Door de lage hechting kan de pasta zich op natuurlijke wijze verdelen onder druk van de cooler, waardoor een dunne hechtlaag wordt gevormd zonder luchtbellen.
- VEILIG VOOR ALLE APPARATEN: MX-7 is elektrisch niet-geleidend en niet-capacitief, waardoor het volledig veilig is voor CPU's, GPU's, laptops, spelcomputers en andere apparaten. Er is geen risico op kortsluiting of elektrische ontlading
- INCLUSIEF MX CLEANER: Verwijdert oude koelpasta grondig en bereidt contactoppervlakken voor vóór het aanbrengen van nieuwe koelpasta.
ARCTIC MX-7 (8 g) - Hoogwaardige thermische pasta voor CPU’s
- NEXT-LEVEL THERMISCHE PRESTATIES: MX-7 heeft een voor prestaties geoptimaliseerde, dichte en zeer viskeuze consistentie. Het hoge gehalte vulstof garandeert een uitzonderlijke warmteoverdracht
- LANGDURIGE STABILITEIT: De hoge cohesie voorkomt een pump-out, uitdrogen of -vloeien, zelfs bij herhaalde thermische cycli, waardoor langdurige en consistente prestaties gegarandeerd zijn zonder de noodzaak van het veelvuldig opnieuw aanbrengen van pasta.
- PERFECTE APPLICATIE: MX-7 kan door zijn ontwerp niet handmatig worden aangebracht/verspreid. Door de lage hechting kan de pasta zich op natuurlijke wijze verdelen onder druk van de cooler, waardoor een dunne hechtlaag wordt gevormd zonder luchtbellen.
- VEILIG VOOR ALLE APPARATEN: MX-7 is elektrisch niet-geleidend en niet-capacitief, waardoor het volledig veilig is voor CPU's, GPU's, laptops, spelcomputers en andere apparaten. Er is geen risico op kortsluiting of elektrische ontlading
- EENVOUDIG REINIGEN MET MX CLEANER: Verwijdert oude (thermische) koelpasta grondig en bereidt contactoppervlakken voor om optimale prestaties te leveren. Ook verkrijgbaar als handige bundel met MX-7
ARCTIC MX-4 (20 g) - Hoogwaardige thermal paste, koelpasta
- GOED BEWEZEN KWALITEIT: Het ontwerp van onze thermische pasta-verpakkingen is meerdere keren veranderd, de formule van de samenstelling is ongewijzigd gebleven, dus onze MX pasta's staan voor hoge kwaliteit
- HOGE PRESTATIES: Met uitstekende temperatuurreductie is de MX-4 ideaal voor CPU en GPU koeling en andere toepassingen tussen power halfgeleider componenten en heatsinks
- VEILIGE TOEPASSING: De MX-4 is metaalvrij en niet-elektrisch geleidend waardoor eventuele risico's van kortsluiting worden geëlimineerd, waardoor de CPU- en VGA-kaarten meer bescherming wordt toegevoegd
- 100% ORIGINEEL DOOR AUTHENTICITEITSCONTROLE: Door onze Authenticiteitscontrole kan de authenticiteit van elk individueel product worden geverifieerd
- EENVOUDIG AAN TE BRENGEN: Met een ideale consistentie is de MX-4 zeer eenvoudig te gebruiken, zelfs voor beginners
Noctua NT-H1 3.5g, Hoogwaardige Koelpasta
- Gerenommeerde hoogwaardige koelpasta voor optimale warmteoverdracht van de CPU of GPU naar het koellichaam; meer dan 150 awards en aanbevelingen
- Gemakkelijk aan te brengen (geen noodzaak om te verdelen voor installatie van het koellichaam) en gemakkelijk te reinigen met een droge papieren handdoek of tissue (geen schoonmaakalcohol nodig)
- Voor lucht- en waterkoelers (DIY/AiO), kan de temperatuur significant verlagen ten opzichte van standaard koelpasta op AMD Ryzen en Intel Core CPU’s, AMD Radeon en Nvidia GeForce GPU’s, PS4/PS5, Xbox, laptops, etc.
- Vertrouwde Noctua-kwaliteit met uitstekende stabiliteit op lange termijn: aanbevolen opslagtijd tot 3 jaar, aanbevolen gebruikstijd op de CPU tot 5 jaar
- 3,5-grams pakket voor ongeveer 3-20 toepassingen (afhankelijk van de grootte van de CPU, bijv. ~3 toepassingen voor TR4, ~20 voor AM4/LGA1700. ~20 voor LGA1200)
Thermal Grizzly Kryonaut 1g koelpasta CPU GPU overclocking
- HIGH-END KOELPASTA VOOR CPU EN GPU – Ontwikkeld voor systemen waarbij sterke warmteoverdracht essentieel is.
- ONTWORPEN VOOR OVERCLOCKING – Geschikt voor gaming-pc’s, werkstations, consoles en veeleisende systemen
- UITSTEKENDE WARMTEGELEIDING – Helpt warmte efficiënt tussen chip en koeler over te dragen.
- HARDT NIET UIT EN BLIJFT STABIEL – Geformuleerd voor constante prestaties tijdens lange gebruiksperioden.
- NIET ELEKTRISCH GELEIDEND VOOR VEILIG GEBRUIK – Geschikt voor gevoelige componenten en high-end systemen.
ARCTIC MX-6 (8 g) - Ultieme prestatie thermal paste, koelpasta, voor CPU
- 20% BETERE PRESTATIES: Dankzij de verbeterde samenstelling heeft de ARCTIC MX-6 een meetbaar lagere thermische weerstand dan de MX-4
- BEWEZEN KWALITEIT: Met meer dan 20 jaar ervaring in de markt voor PC-koeling ligt onze focus op betere prestaties, veelzijdigheid van de toepassing en gebruiksgemak
- RISICOVRIJE TOEPASSING: MX-6 is noch elektrisch geleidend noch capacitief. Dit elimineert het risico van kortsluiting en ontladingen
- VERSATIELE TOEPASSING: Met zijn nieuwe samenstelling is MX-6 geschikt voor vele toepassingsscenario's. Dankzij de viscositeit is het ook geschikt voor direct-die cooling scenario's voor GPU's van grafische kaarten of consoleprocessoren
- 100% ORIGINEEL DOOR AUTHENTICITEITSCONTROLE: Door onze Authenticiteitscontrole kan de authenticiteit van elk product worden geverifieerd
ARCTIC MX-4 (4 g, incl spatel) - Hoogwaardige thermal paste, koelpasta
- GOED BEWEZEN KWALITEIT: Het ontwerp van onze thermische pasta-verpakkingen is meerdere keren veranderd, de formule van de samenstelling is ongewijzigd gebleven, dus onze MX pasta's staan voor hoge kwaliteit
- HOGE PRESTATIES: Met uitstekende temperatuurreductie is de MX-4 ideaal voor CPU en GPU koeling en andere toepassingen tussen power halfgeleider componenten en heatsinks
- VEILIGE TOEPASSING: De MX-4 is metaalvrij en niet-elektrisch geleidend waardoor eventuele risico's van kortsluiting worden geëlimineerd, waardoor de CPU- en VGA-kaarten meer bescherming wordt toegevoegd
- 100% ORIGINEEL DOOR AUTHENTICITEITSCONTROLE: Door onze Authenticiteitscontrole kan de authenticiteit van elk individueel product worden geverifieerd
- EENVOUDIG AAN TE BRENGEN: Met een ideale consistentie is de MX-4 zeer eenvoudig te gebruiken, zelfs voor beginners, Spatel incl.
ARCTIC MX-7 (4 g) - Hoogwaardige thermische pasta voor CPU’s
- NEXT-LEVEL THERMISCHE PRESTATIES: MX-7 heeft een voor prestaties geoptimaliseerde, dichte en zeer viskeuze consistentie. Het hoge gehalte vulstof garandeert een uitzonderlijke warmteoverdracht
- LANGDURIGE STABILITEIT: De hoge cohesie voorkomt een pump-out, uitdrogen of -vloeien, zelfs bij herhaalde thermische cycli, waardoor langdurige en consistente prestaties gegarandeerd zijn zonder de noodzaak van het veelvuldig opnieuw aanbrengen van pasta.
- PERFECTE APPLICATIE: MX-7 kan door zijn ontwerp niet handmatig worden aangebracht/verspreid. Door de lage hechting kan de pasta zich op natuurlijke wijze verdelen onder druk van de cooler, waardoor een dunne hechtlaag wordt gevormd zonder luchtbellen.
- VEILIG VOOR ALLE APPARATEN: MX-7 is elektrisch niet-geleidend en niet-capacitief, waardoor het volledig veilig is voor CPU's, GPU's, laptops, spelcomputers en andere apparaten. Er is geen risico op kortsluiting of elektrische ontlading
- EENVOUDIG REINIGEN MET MX CLEANER: Verwijdert oude (thermische) koelpasta grondig en bereidt contactoppervlakken voor om optimale prestaties te leveren. Ook verkrijgbaar als handige bundel met MX-7
Koopgids: de beste thermal paste kiezen
Thermal paste, ook bekend als koelpasta of thermische pasta, vormt de warmtegeleidende laag tussen een processor, grafische chip of ander warmteproducerend onderdeel en de koeler. Een goede pasta vult microscopisch kleine oneffenheden op, zodat warmte efficiënter van de chip naar het koelblok kan worden afgevoerd. Dat helpt om temperaturen, ventilatorgeluid en eventuele prestatiebeperkingen door oververhitting te verminderen.
De beste keuze is niet automatisch de pasta met de hoogste opgegeven waarde. Compatibiliteit, gebruiksgemak, duurzaamheid en de toepassing zijn minstens zo belangrijk.
Let op de thermische geleidbaarheid
Thermische geleidbaarheid wordt meestal uitgedrukt in W/mK. In theorie geldt: hoe hoger deze waarde, hoe beter de pasta warmte kan transporteren. In de praktijk is dit slechts één deel van het verhaal. De kwaliteit van de montage, de druk van de koeler, de dikte van de aangebrachte laag en de vlakheid van de contactvlakken hebben eveneens veel invloed op het resultaat.
Voor normaal dagelijks gebruik en de meeste game-pc’s is een kwalitatieve niet-geleidende pasta doorgaans ruim voldoende. Wie langdurig zware renders uitvoert, overklokt of met zeer compacte behuizingen werkt, kan baat hebben bij een pasta die gericht is op maximale warmteoverdracht en langdurige stabiliteit.
Kies het juiste type pasta
De meeste thermal pastes bestaan uit een siliconen- of polymeerbasis met warmtegeleidende deeltjes. Dit type is populair omdat het relatief veilig, eenvoudig aan te brengen en geschikt is voor vrijwel alle gangbare systemen.
Pasta’s met metaaldeeltjes kunnen zeer goed presteren, maar vragen meer zorg. Sommige varianten zijn elektrisch geleidend of capacitief. Als materiaal buiten het contactvlak terechtkomt, kan dat schade of kortsluiting veroorzaken. Dit type is daarom vooral geschikt voor ervaren gebruikers die nauwkeurig werken.
Er bestaan ook vloeibare metalen. Die kunnen uitzonderlijk goed warmte geleiden, maar zijn niet voor elke koeler of chip geschikt. Vloeibaar metaal kan reageren met bepaalde metalen, met name aluminium, en is elektrisch geleidend. Gebruik dit alleen wanneer de compatibiliteit van alle contactoppervlakken vaststaat en wanneer je ervaring hebt met zeer nauwkeurige applicatie.
Let op elektrische geleidbaarheid
Voor de meeste gebruikers is een elektrisch niet-geleidende thermal paste de veiligste keuze. Mocht er een kleine hoeveelheid naast de chip terechtkomen, dan is de kans op schade beperkt.
Controleer altijd of de fabrikant expliciet aangeeft dat de pasta elektrisch niet-geleidend is. Verwissel dit niet met termen als “niet-capacitief” of “laag geleidend”: die omschrijvingen kunnen per fabrikant anders worden gebruikt. Zeker in laptops, compacte systemen en rond blootliggende componenten is een veilige, niet-geleidende pasta aan te raden.
Consistentie bepaalt het gebruiksgemak
Thermal paste kan dun, romig, stroperig of zeer dik zijn. Een wat dunner product verspreidt meestal makkelijker onder de druk van de koeler. Een dikkere pasta kan beter op zijn plaats blijven, maar vergt soms meer aandacht tijdens het aanbrengen.
Een goede pasta moet gelijkmatig kunnen worden aangebracht zonder te klonteren, te druipen of uit te harden voordat de koeler geplaatst is. Bij onderhoud aan laptops is dit extra belangrijk, omdat de contactdruk daar niet altijd zo hoog of gelijkmatig is als bij een desktopprocessor.
Duurzaamheid is belangrijker dan een klein temperatuurverschil
Thermal paste veroudert door warmtecycli: het systeem warmt op en koelt weer af. Na verloop van tijd kan de pasta uitdrogen, verharden of langzaam uit het contactvlak worden gedrukt. Dit wordt ook wel het pump-out-effect genoemd.
Kies daarom niet alleen op basis van de laagste temperatuur direct na installatie. Een stabiel resultaat over langere tijd is waardevoller dan een minimale winst die na enkele maanden verdwijnt. Let bij de productinformatie op een indicatie van de verwachte levensduur en de aanbevolen bedrijfstemperaturen.
Voor systemen die lang achter elkaar zwaar belast worden, zoals werkstations, servers of krachtige game-pc’s, is een duurzame formule meestal de verstandigste keuze. Voor incidenteel onderhoud van een standaard computer is vooral een veilige en makkelijk verwerkbare pasta belangrijk.
Houd rekening met de toepassing
De ideale thermal paste hangt af van het apparaat waarin je deze gebruikt.
Bij een desktop-pc is de montage doorgaans eenvoudig en is er voldoende ruimte om nauwkeurig te werken. Hier kun je kiezen voor een pasta die past bij de warmteproductie van de processor of grafische kaart.
Bij laptops is ruimte beperkter en zijn koelers vaak gevoeliger voor een juiste contactdruk. Een pasta die niet snel wegvloeit en langdurig stabiel blijft, heeft daar de voorkeur. Houd er rekening mee dat sommige laptops af fabriek gebruikmaken van thermische pads of pasta-achtige materialen met een specifieke dikte. Vervang een thermisch pad niet zomaar door gewone paste: een pad vult een afstand op, terwijl pasta bedoeld is voor vrijwel direct contact tussen chip en koeler.
Bij grafische kaarten kan de pasta op de chip worden vervangen, maar bevinden zich vaak ook thermische pads op geheugenchips en stroomvoorziening. De juiste dikte van die pads is essentieel. Verkeerde pads kunnen ervoor zorgen dat de koeler niet goed aansluit op de hoofdchip.
Controleer de verpakking en hoeveelheid
Thermal paste wordt meestal geleverd in kleine spuiten of tubes. Voor één processor is slechts een kleine hoeveelheid nodig, maar een iets grotere verpakking kan handig zijn wanneer je meerdere systemen onderhoudt.
Let op een goed afsluitbare verpakking en een duidelijke houdbaarheidsinformatie. Bewaar de pasta koel, droog en buiten direct zonlicht. Als de inhoud gescheiden, uitgedroogd of ongewoon korrelig lijkt, gebruik deze dan niet.
Breng thermal paste zorgvuldig aan
Maak eerst zowel de chip als het contactvlak van de koeler volledig schoon. Gebruik daarvoor bij voorkeur isopropylalcohol van hoge zuiverheid en een pluisvrije doek of filterpapier. Oude pasta moet helemaal verwijderd zijn, vooral uit de randen van het contactvlak.
Breng vervolgens een kleine hoeveelheid aan in het midden van de chip. Bij de meeste moderne desktopprocessoren is een kleine druppel ongeveer ter grootte van een erwt voldoende. Bij langwerpige chips kan een korte lijn beter passen. De druk van de gemonteerde koeler verdeelt de pasta doorgaans gelijkmatig.
Te veel pasta is niet beter. Een dikke laag werkt juist isolerend en kan langs de randen naar buiten worden gedrukt. Te weinig pasta kan luchtinsluitingen veroorzaken. Monteer de koeler recht en draai de bevestigingen geleidelijk en kruislings vast om de druk zo gelijkmatig mogelijk te verdelen. Bij gebruik van een waterkoeler voor je processor geldt dit net zo goed als bij een luchtkoeler.
Vervang thermal paste wanneer daar aanleiding toe is
Thermal paste hoeft niet volgens een vast jaarlijks schema vervangen te worden. Vervanging is vooral zinvol wanneer temperaturen merkbaar stijgen, ventilatoren harder draaien dan voorheen, de koeler is verwijderd of de bestaande pasta zichtbaar uitgedroogd is.
Controleer eerst andere oorzaken van hoge temperaturen, zoals stof in de koeler, slechte luchtstroom, defecte ventilatoren, een loszittend koelblok of onjuiste instellingen. Nieuwe pasta lost een fundamenteel koelprobleem niet altijd op.
Waarom je deze review kunt vertrouwen
Deze koopgids is opgesteld vanuit de technische principes die bepalen hoe warmteoverdracht tussen een chip en een koeler werkt. Daarbij ligt de nadruk niet op marketingclaims of één spectaculaire temperatuurscore, maar op de factoren die in de praktijk het verschil maken: veilig materiaalgebruik, correcte montage, langdurige stabiliteit en geschiktheid voor het type apparaat.
Beoordeling op bruikbaarheid in plaats van alleen specificaties
Opgegeven waarden zoals thermische geleidbaarheid zijn nuttig als indicatie, maar ze vertellen niet het hele verhaal. De feitelijke prestaties hangen af van de combinatie van chip, koeler, contactdruk, omgevingstemperatuur, ventilatie en de hoeveelheid pasta. Daarom is een pasta beoordeeld als totaaloplossing: niet alleen op theoretische warmtegeleiding, maar ook op veiligheid, verwerkbaarheid en betrouwbaarheid op langere termijn.
Test- en onderzoeksmethode
Een bruikbare beoordeling van thermal paste vergelijkt toepassingen onder zo gelijk mogelijk gehouden omstandigheden. Dat betekent dezelfde hardware, dezelfde koeler, dezelfde ventilatorinstellingen, dezelfde belasting en een vergelijkbare omgevingstemperatuur. De koeler moet bij iedere toepassing opnieuw zorgvuldig worden gemonteerd, omdat verschillen in contactdruk of plaatsing de resultaten sterk kunnen beïnvloeden.
Temperaturen moeten worden gemeten tijdens zowel korte piekbelasting als langdurige belasting. Korte tests laten zien hoe snel warmte wordt afgevoerd, terwijl langere tests beter aangeven hoe stabiel de koeling blijft wanneer het systeem volledig is opgewarmd. Een enkele meting is onvoldoende; herhaalde metingen helpen uitschieters door montageverschillen of omgevingsfactoren te beperken.
Naast temperatuur zijn ook praktische punten relevant: hoe goed de pasta uit de verpakking komt, hoe gelijkmatig deze verspreidt, of er risico is op elektrische geleiding en hoe eenvoudig restanten te verwijderen zijn. Deze eigenschappen bepalen voor veel gebruikers meer dan een klein verschil van enkele graden.
Eerlijke verwachtingen bij temperatuurwinst
Thermal paste is geen wondermiddel. Als de bestaande pasta nog goed is aangebracht en de koeler voldoende capaciteit heeft, zal een vervanging vaak slechts een beperkt temperatuurverschil opleveren. Grotere winst is waarschijnlijker bij oude, uitgedroogde pasta, een slecht gemonteerde koeler of een systeem met hoge warmtebelasting.
Een goede keuze draait daarom om consistente prestaties en een betrouwbare montage, niet uitsluitend om de laagst mogelijke temperatuur in één testscenario.
FAQ
Hoe vaak moet ik thermal paste vervangen?
Vervang thermal paste wanneer de koeler is verwijderd, de temperaturen structureel zijn gestegen zonder andere duidelijke oorzaak, of de oude pasta zichtbaar droog en hard is geworden. Bij een goed functionerend systeem is preventief vervangen meestal pas na meerdere jaren nodig.
Kan ik te veel thermal paste gebruiken?
Ja. Een te dikke laag kan de warmteoverdracht verslechteren, omdat thermal paste minder goed warmte geleidt dan direct metaal-op-metaalcontact. Gebruik een kleine hoeveelheid die door de druk van de koeler tot een dunne, gelijkmatige laag wordt verspreid.
Moet ik de pasta uitsmeren voordat ik de koeler plaats?
Dat hoeft meestal niet. Een kleine centrale druppel of korte lijn wordt bij correcte montage vanzelf verdeeld. Handmatig uitsmeren kan werken, maar vergroot de kans op luchtbelletjes of een ongelijkmatige laag. Volg bij afwijkende chips altijd de toepassingsrichtlijnen die bij de pasta of koeler horen.
Is vloeibaar metaal beter dan gewone thermal paste?
Vloeibaar metaal kan betere warmteoverdracht bieden, maar is elektrisch geleidend en niet geschikt voor alle materialen. Het vraagt meer ervaring, zorgvuldige afscherming en controle van de compatibiliteit met het koelblok. Voor de meeste systemen is een hoogwaardige, niet-geleidende thermal paste de veiligere en praktischere keuze.
Kan ik thermal paste gebruiken in plaats van thermische pads?
Nee, niet zonder meer. Thermal paste is bedoeld voor zeer kleine openingen tussen een chip en een koeler. Thermische pads zijn gemaakt om grotere afstanden te overbruggen. Een pad vervangen door pasta kan leiden tot slecht contact, hogere temperaturen en onvoldoende koeling van andere onderdelen.
